Trả lời ngắn: Mạch sạc pin Li-ion sạc theo kiểu CC–CV (constant current, constant voltage). Ở giai đoạn dòng không đổi (CC), mạch giữ dòng sạc ở một giá trị đặt trước còn điện áp pin tăng dần. Khi điện áp pin chạm mức tối đa của tế bào (với pin Li-ion thông dụng thường là 4,2 V mỗi cell), mạch chuyển sang giai đoạn áp không đổi (CV): giữ nguyên điện áp, còn dòng sạc tự giảm dần. Khi dòng giảm xuống một ngưỡng nhỏ thì mạch dừng sạc. Pin đã quá thấp thì được «tiền sạc» bằng dòng rất nhỏ trước. Sạc nhanh làm máy nóng chủ yếu vì nhiệt sinh ra tăng theo bình phương dòng (P = I² × R) và vì mạch sạc tuyến tính đốt phần điện áp thừa thành nhiệt.
Bài giải thích nguyên lý cho người mới học điện tử và sửa chữa, đối chiếu với bài Lithium-ion battery của Wikipedia và tài liệu dữ liệu SLUS810N (họ IC sạc bq2407x) của Texas Instruments (đọc ngày 21/11/2026). Số liệu trong hình và ví dụ (pin 2 Ah, dòng sạc 1 A, điện trở trong 0,25 Ω…) là ví dụ giả định; đường cong trong hình được tính từ một mô hình đơn giản, không phải số đo từ pin hay máy thật. Hình trong bài là hình minh họa do VNT39 vẽ, không phải ảnh thiết bị thật. Phần nói về bo mạch ghi riêng là «Kinh nghiệm VNT39». Bài không hướng dẫn mở, ép hay tháo pin.
Mục lục
- Mạch sạc pin Li-ion là gì và vì sao không nối thẳng nguồn vào pin
- Các khối trong mạch sạc
- Nguyên lý từng bước: tiền sạc, CC, CV, kết thúc
- Đường cong sạc: điện áp pin và dòng sạc theo thời gian
- Vì sao sạc nhanh làm máy nóng
- Ví von bằng nước (không phải mô hình chính xác)
- Ví dụ tính bằng số
- Thông số hay gặp
- Hỏng thường gặp và cách đo an toàn
- Gặp ở đâu trên bo mạch điện thoại, laptop
- Hiểu nhầm thường gặp
- Câu hỏi thường gặp và nguồn
Mạch sạc pin Li-ion là gì và vì sao không nối thẳng nguồn vào pin
Pin Li-ion là loại pin sạc phổ biến trong điện thoại, laptop. Mỗi tế bào (cell) có điện áp làm việc trong khoảng hẹp. Theo Wikipedia, vùng điện áp an toàn của một cell thường nằm khoảng 3 đến 4,2 V, tùy vật liệu mà giới hạn trên có thể từ 4,1 đến 4,35 V; mạch bảo vệ sẽ ngắt khi ra ngoài vùng này. Cũng theo bài đó, sạc quá điện áp thiết kế có thể gây hỏng nặng, thậm chí nổ; nếu pin quá nóng hoặc sạc quá mức còn có thể xảy ra «thermal runaway» (mất kiểm soát nhiệt) làm vỡ cell.
Vì vậy không thể nối thẳng một nguồn 5 V hay 9 V vào pin. Cần một mạch sạc làm ba việc: giới hạn dòng đưa vào pin, giữ điện áp pin không vượt mức tối đa, và theo dõi nhiệt độ cùng thời gian để dừng khi cần. Wikipedia gọi CC–CV là phương pháp chuẩn để sạc pin Li-ion. Để học tốt phần này nên nắm trước định luật Ohm, điện áp, dòng điện, công suất.
Các khối trong mạch sạc

Hình đầu tiên vẽ một mạch sạc ở mức khối. Các phần chính:
- Nguồn vào: adapter hoặc cổng sạc, cho một điện áp DC.
- Phần tử công suất: linh kiện đóng vai trò «van» đưa năng lượng vào pin. Có thể là công tắc đóng ngắt nhanh (kiểu mạch buck, xem mạch buck giảm áp) hoặc một phần tử tuyến tính. Họ IC bq2407x của TI trong tài liệu SLUS810N được gọi là «linear battery chargers», tức loại tuyến tính.
- Điện trở đo dòng (Rsense): dòng sạc chảy qua một điện trở nhỏ để mạch đo được dòng. Điện áp rơi trên nó tỉ lệ với dòng (định luật Ohm). Mô tả này là cách thường gặp, chi tiết từng IC khác nhau.
- Vòng dòng và vòng áp: hai vòng điều khiển đo dòng và điện áp pin rồi chỉnh phần tử công suất. Tài liệu TI mô tả IC có «vòng điều chỉnh dòng» và «vòng điều chỉnh điện áp» độ chính xác cao.
- Giám sát nhiệt độ và bộ hẹn giờ: trong bq2407x có vòng theo dõi nhiệt độ mối nối của chính IC và giảm dòng khi vượt ngưỡng, có chân nối nhiệt điện trở NTC trong bộ pin và có bộ hẹn giờ an toàn.
Theo TI, nhiệt điện trở NTC có điện trở thay đổi theo nhiệt độ; IC cho dòng nhỏ chạy qua nó rồi đo điện áp để biết pin nóng hay lạnh. Trong ví dụ ghi ở tài liệu, với NTC 10 kΩ loại cụ thể, ngưỡng ngắt sạc đặt ở 0 °C và 50 °C. Đây là ví dụ của một họ IC, máy khác có thể đặt ngưỡng khác.
Nguyên lý từng bước: tiền sạc, CC, CV, kết thúc

Quy ước chiều dòng điện đi từ cực dương nguồn vào cực dương pin, qua pin, về cực âm. Tài liệu TI viết: pin được sạc theo ba giai đoạn gồm điều kiện hóa (tiền sạc), dòng không đổi và áp không đổi. Hình thứ hai minh họa bốn trạng thái với số liệu ví dụ giả định.
- Tiền sạc (pin quá thấp). Khi điện áp pin dưới ngưỡng chuyển tiếp, mạch chỉ cho một dòng nhỏ. Với họ bq2407x, TI ghi ngưỡng này khoảng 3 V (từ 2,9 đến 3,1 V), và dòng tiền sạc vào cỡ 10% dòng sạc nhanh (hệ số 88 chia 890 trong bảng thông số). Wikipedia cũng nói thường dùng dòng rất nhỏ cho tới khi cell đạt điện áp an toàn, đôi khi gọi là sạc nhỏ giọt (trickle). Mục đích là tránh dồn dòng lớn vào cell đang rất yếu.
- Dòng không đổi (CC). Khi điện áp pin vượt ngưỡng, mạch tăng dòng lên giá trị sạc nhanh ICHG và giữ cố định. Pin hấp thụ điện tích nên điện áp hai đầu tăng dần. Ở giai đoạn này vòng dòng là bên điều khiển. Giá trị ICHG ở bq2407x đặt bằng một điện trở ngoài: ICHG = KISET / RISET, với KISET điển hình 890 A·Ω và dải điện trở 590 Ω đến 8,9 kΩ (tương ứng dòng khoảng 1,5 A đến 0,1 A).
- Áp không đổi (CV). Khi điện áp pin chạm mức nạp tối đa (4,20 V điển hình với họ IC trên, dải 4,16 đến 4,23 V), vòng áp tiếp quản: giữ điện áp pin đúng mức đó. Khi pin gần đầy, hiệu giữa điện áp giữ và điện áp nội của pin thu hẹp, nên dòng chảy vào giảm dần («dòng tapering»). Wikipedia viết rằng dòng giảm gần về 0 trong giai đoạn này.
- Kết thúc. Khi dòng giảm xuống ngưỡng kết thúc, mạch dừng. Wikipedia nêu thường kết thúc ở 3% dòng sạc ban đầu; trong bq2407x, TI đặt ngưỡng khoảng 10% ICHG ở các chế độ thông thường và khoảng 3% ở một chế độ dòng thấp, một số model cho đặt ngưỡng bằng điện trở ngoài. TI cũng ghi rằng nhận biết kết thúc bị tắt khi mạch đang giảm dòng vì nhiệt hoặc vì nguồn vào yếu, để tránh dừng nhầm.
Lưu ý điện áp pin thật thay đổi ngay khi dòng đổi, vì pin có điện trở trong. Khi chuyển từ tiền sạc sang CC, dòng tăng từ 0,1 A lên 1 A nên điện áp đo ở đầu pin nhảy lên một đoạn, như thấy ở hình 3.
Đường cong sạc: điện áp pin và dòng sạc theo thời gian

Hình thứ ba vẽ điện áp và dòng theo thời gian, tính từ một mô hình đơn giản: pin 2 Ah, điện áp hở mạch tăng theo mức sạc (một đường cong cho trước), điện trở trong 0,25 Ω, dòng sạc nhanh 1 A, dòng tiền sạc 0,1 A, ngưỡng kết thúc 0,1 A. Quy tắc tính: trong CC, điện áp pin = điện áp hở mạch + I × R; trong CV, điện áp pin giữ 4,2 V và dòng I = (4,2 − điện áp hở mạch) / R, nên dòng giảm khi pin đầy dần. Mô hình cho: tiền sạc khoảng 0,35 giờ, CC đến khoảng 1,7 giờ, CV kết thúc ở khoảng 3 giờ.
Đọc hình: đường xanh (điện áp) leo lên rồi chạm 4,2 V đúng lúc kết thúc CC; đường cam (dòng) phẳng ở 1 A suốt CC rồi cong xuống trong CV. Điều quan trọng cần nhớ: phần lớn điện tích vào pin ở giai đoạn CC, còn giai đoạn CV chậm vì dòng nhỏ dần. Đây là mô hình minh họa hình dạng đường cong, con số cụ thể của pin và máy thật khác; không dùng để suy ra thời gian sạc của máy nào.
Vì sao sạc nhanh làm máy nóng

Nhiệt sinh ra có hai nguồn chính, như hình thứ tư:
- Nhiệt do điện trở: dòng I chạy qua điện trở R sinh ra công suất nhiệt P = I² × R. Với R = 0,25 Ω (ví dụ giả định): 0,5 A cho khoảng 0,06 W; 1 A cho 0,25 W; 2 A cho 1 W; 3 A cho 2,25 W. Gấp đôi dòng thì nhiệt gấp bốn. Điện trở này gồm cả điện trở trong của pin, dây dẫn, mối hàn, đầu nối và linh kiện trên đường sạc (ví dụ như điện trở đo dòng).
- Nhiệt do mạch sạc tuyến tính: phần tử tuyến tính đứng giữa nguồn và pin phải «nhận» phần điện áp chênh. Công suất tỏa ra xấp xỉ (Vin − Vpin) × I, bỏ qua dòng tự tiêu thụ của IC. Ví dụ Vin 5 V, pin 3,8 V, dòng 1 A: (5 − 3,8) × 1 = 1,2 W; khi pin lên 4,2 V thì 0,8 W. Mạch sạc kiểu đóng ngắt giảm phần này vì không đốt điện áp chênh thành nhiệt, nhưng vẫn có tổn hao khác.
Về nhiệt độ, Wikipedia nêu sạc nhanh phù hợp trong khoảng 5 đến 45 °C; ở 0 đến 5 °C nên giảm dòng; dưới 0 °C có nguy cơ lithium bám lên điện cực âm; trên 45 °C làm giảm hiệu suất và tuổi thọ. Bài đó còn viết sạc quá khoảng 80% có thể làm lão hóa nhanh hơn rõ rệt. Vì vậy IC sạc thường có bảo vệ nhiệt: bq2407x giảm dòng khi nhiệt độ mối nối chạm 125 °C và tắt hẳn ở 155 °C (số liệu của họ IC đó).
Với người dùng: máy nóng khi sạc nhanh là chuyện bình thường ở mức vừa phải, nhưng nóng bất thường, phồng, có mùi là dấu hiệu phải ngừng sạc và đem kiểm tra; không tự mở pin.
Ví von bằng nước (không phải mô hình chính xác)
Hãy hình dung đổ nước vào một chai nhựa bằng vòi. Ban đầu chai rỗng, bạn mở vòi vừa phải và giữ lưu lượng cố định cho đến khi mực nước gần miệng (CC). Gần đầy, bạn không dám đổ mạnh vì sẽ tràn, nên giữ mực nước tại vạch cho phép và để lưu lượng tự nhỏ dần khi chai đầy (CV). Khi chỉ còn nhỏ giọt thì khóa vòi. Chai quá cũ, bẹp, mới đổ đã đầy cặn thì đổ chậm, tương ứng với tiền sạc.
Ví von, không phải mô hình chính xác: pin hóa học không có «mực nước» đo trực tiếp được; điện áp pin phụ thuộc cả dòng đang chạy và nhiệt độ. Phép ví von chỉ giúp nhớ thứ tự «giữ dòng trước, giữ áp sau, nhỏ dần rồi dừng».
Ví dụ tính bằng số
Bài toán giả định: pin 2 Ah, sạc 0,5C tức 1 A, nguồn vào 5 V.
- Muốn đặt ICHG = 1 A với IC kiểu bq2407x: RISET = KISET / ICHG = 890 / 1 = 890 Ω (dùng giá trị điển hình KISET = 890 A·Ω của TI; trong thực tế còn dung sai).
- Dòng tiền sạc ≈ 10% = 0,1 A; ngưỡng kết thúc ≈ 10% = 0,1 A.
- Nhiệt trong pin ở CC: P = I² × R = 1² × 0,25 = 0,25 W. Nếu dòng 2 A thì 4 × 0,25 = 1 W.
- Điện tích nạp trong CC xấp xỉ I × t. Trong mô hình, CC kéo dài khoảng 1,35 giờ ở 1 A, tức nạp khoảng 1,35 Ah trên pin 2 Ah (khoảng 70%), phần còn lại do CV.
Các phép tính này giúp thấy thứ tự độ lớn, không thay cho thiết kế thật. Nguồn kể trên giới hạn dòng vào: TI ghi rằng nếu ICHG đặt lớn hơn dòng vào tối đa của nguồn thì pin chỉ sạc ở tốc độ thấp hơn, và bộ hẹn giờ cũng chạy chậm tương ứng.
Thông số hay gặp
| Thông số | Giá trị trong nguồn | Nguồn |
|---|---|---|
| Điện áp nạp tối đa mỗi cell | 4,2 V (NMC, than chì); giới hạn 4,1 đến 4,35 V tùy cell | Wikipedia |
| Điện áp nạp điển hình của IC | 4,20 V, dải 4,16 đến 4,23 V | TI SLUS810N |
| Ngưỡng tiền sạc sang CC | khoảng 3 V (2,9 đến 3,1 V) | TI SLUS810N |
| Dòng tiền sạc | khoảng 10% ICHG | TI SLUS810N |
| Ngưỡng kết thúc | 3% dòng ban đầu; hoặc ~10% ICHG, ~3% ở chế độ khác | Wikipedia; TI |
| Nhiệt độ sạc nhanh | 5 đến 45 °C | Wikipedia |
| Hẹn giờ mặc định | tiền sạc 1800 s, sạc 18000 s | TI SLUS810N |
Hai nguồn không hoàn toàn trùng nhau vì Wikipedia nói chung về pin còn TI nói về một họ IC cụ thể. Máy thật có thể dùng ngưỡng khác; chỉ datasheet của đúng IC và đúng pin mới là căn cứ.
Hỏng thường gặp và cách đo an toàn
Các hiện tượng thường mô tả: không sạc được, báo sạc nhưng phần trăm không tăng, sạc rất chậm, máy nóng lên khi cắm sạc, tự ngắt sạc ở một mức, hoặc pin phồng. Nguyên nhân có thể nằm ở dây và đầu nối, bộ sạc, cổng sạc, mạch sạc, pin hoặc mạch bảo vệ pin, cảm biến nhiệt độ pin; chỉ nhìn triệu chứng không biết phần nào. Mô tả này là chung của VNT39, không phải thống kê.
Những việc đo cơ bản, chỉ điện áp thấp DC, không đo điện lưới 100 V:
- Đo đầu ra của bộ sạc DC: dùng đồng hồ vạn năng thang DC (xem cách dùng đồng hồ vạn năng), đo điện áp ở đầu ra bộ sạc khi chưa cắm vào máy. Đo xem có đúng mức danh định ghi trên bộ sạc hay không. Một số bộ sạc nhanh chỉ đưa ra điện áp cao sau khi «thương lượng» với máy, nên đo khi không tải có thể ra 5 V hoặc không ra gì, không kết luận ngay là hỏng.
- Kiểm điện áp pin rời: nếu có cell Li-ion rời, đang nằm ngoài thiết bị, điện áp đo được nên nằm trong khoảng vài volt đến 4,2 V. Dưới khoảng 3 V là vùng pin quá yếu; bài Battery charger của Wikipedia cảnh báo cell xả quá sâu có thể trở nên nguy hiểm khi sạc lại. Không nên dùng bộ sạc ngẫu nhiên để «cứu» pin này.
- Quan sát nhiệt: sờ nhẹ bằng tay tìm chỗ nóng bất thường khi sạc (không dùng đầu que đo ấn lên pin). Nếu nóng nhanh ở một điểm, ngắt sạc.
Giới hạn của việc tự đo: điện áp pin đúng chưa chắc pin khỏe; đồng hồ không thấy được dòng tapering hay mạch bảo vệ. Không đục, ép, mở pin hay đưa que đo vào các chân đầu nối pin của máy nếu chưa hiểu sơ đồ, vì chạm chập pin Li-ion rất nguy hiểm. Pin phồng thì ngừng dùng và đem đến nơi có kinh nghiệm.
Gặp ở đâu trên bo mạch điện thoại, laptop
Phần này là Kinh nghiệm VNT39, không nêu vị trí hay ký hiệu cụ thể của model nào. Trên bo mạch điện thoại và laptop thường có một IC (hoặc cụm IC) quản lý sạc và nguồn, nằm gần cổng sạc hoặc đầu nối pin; phía pin thường có đường dây nhỏ cho cảm biến nhiệt độ ngoài hai đường nguồn chính. Với laptop, bộ điều khiển sạc thường đi kèm các MOSFET công suất và cuộn cảm; cách nhận biết cụm MOSFET và bộ điều khiển có thể xem bài vai trò của IC DrMOS, MOSFET và PWM controller (viết cho card đồ họa nhưng nguyên tắc cặp MOSFET và bộ điều khiển tương tự).
Tên viết tắt trên sơ đồ như VBUS, VBAT, NTC, CHG hãy xem viết tắt trong sơ đồ mạch điện; ký hiệu thật của từng máy khác nhau nên luôn đối chiếu với sơ đồ đúng model.
Hiểu nhầm thường gặp
- «Điện áp luôn tăng đến 4,2 V rồi dừng». Không. Đến 4,2 V mạch chỉ chuyển sang CV; dòng còn chạy cho đến khi giảm tới ngưỡng.
- «CV nghĩa là sạc điện áp cao hơn». Không. CV là giữ điện áp không đổi ở mức tối đa, dòng giảm dần.
- «Dòng sạc do adapter quyết định hoàn toàn». Không. Adapter chỉ cho phép tối đa; mạch sạc và pin quyết định dòng thực, và giảm khi nóng hoặc khi pin gần đầy.
- «Sạc 100% là pin đầy hoàn toàn». Phần trăm hiển thị do phần mềm ước lượng; mô hình trong bài chỉ là minh họa.
- «Máy nóng là chắc chắn hỏng mạch sạc». Không. Nóng có nhiều nguyên nhân (dòng lớn, môi trường, vừa chơi game vừa sạc…); cần kiểm tra mới kết luận.
Bước tiếp theo
Nếu máy của bạn không sạc, sạc chậm, nóng hoặc pin phồng và bạn muốn nhờ kiểm tra tại Tokyo, liên hệ: Zalo 0707 833 982, 10–19h. Không tự mở pin; chỉ đo điện áp thấp DC khi đã hiểu rõ, không đo điện lưới.
Bước tiếp theo: Đăng ký kiểm máy · Bảng giá sửa chữa · Liên hệ VNT39
Câu hỏi thường gặp
Vì sao pin sạc nhanh đến khoảng 80% rồi chậm lại?
Khi điện áp pin chạm giới hạn, mạch chuyển sang CV và dòng giảm dần, nên phần cuối sạc chậm hơn. Con số 80% chỉ là mốc thường nghe; mốc thực tế phụ thuộc pin và máy. Wikipedia cũng lưu ý sạc quá khoảng 80% làm lão hóa nhanh hơn.
Có thể dùng bộ sạc khác điện áp không?
Chỉ dùng bộ sạc đúng chuẩn mà máy hỗ trợ. Mạch sạc trong máy giới hạn dòng và điện áp pin, nhưng nguồn vào ngoài dải cho phép có thể làm hỏng mạch. Không tự thử nguồn lạ.
Pin Li-ion có sạc được dưới 0 °C không?
Theo Wikipedia, sạc dưới 0 °C có nguy cơ lithium bám lên điện cực âm gây tổn hại, vì vậy nhiều mạch sạc có cảm biến nhiệt để ngừng sạc khi quá lạnh hoặc quá nóng.
Ngưỡng 4,2 V có đúng cho mọi pin?
Không. Đó là mức phổ biến cho cell NMC với cực âm than chì. Wikipedia ghi giới hạn an toàn có thể từ 4,1 đến 4,35 V tùy vật liệu, và TI có model đặt 4,1 V hoặc 4,35 V. Mạch sạc phải khớp loại pin.
Đo điện áp pin bằng đồng hồ có đủ biết pin chai không?
Không đủ. Pin chai thể hiện ở dung lượng và điện trở trong khi có tải, đồng hồ đo điện áp nghỉ không cho thấy hết điều đó.
Nguồn đối chiếu (đọc ngày 21/11/2026): Wikipedia: Lithium-ion battery (CC–CV, điện áp 4,2 V, ngưỡng kết thúc, nhiệt độ sạc, an toàn) · Texas Instruments SLUS810N: BQ2407x, bộ sạc tuyến tính 1 cell (ba giai đoạn sạc, ngưỡng, NTC, hạn nhiệt, hẹn giờ) · Wikipedia: Battery charger (cảnh báo cell xả sâu). Các giá trị pin 2 Ah, dòng 1 A, điện trở trong 0,25 Ω, Vin 5 V trong ví dụ và hình là ví dụ giả định của VNT39; đường cong được tính từ mô hình đơn giản, không phải số đo. Phần bo mạch, cách đo bằng đồng hồ và nhận định thực hành là Kinh nghiệm VNT39, không có trong các trang trên.









